Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mirasçılık Belgesi ve Mirasın Reddi (2026)

Bir yakının vefatının ardından aileler birbirini izleyen hukuki işlemlerle karşılaşır: Kimler mirasçıdır, kime ne kadar pay düşer, tapular ve hesaplar nasıl devredilir, miras borçluysa ne yapılmalıdır? Bu soruların cevabı büyük ölçüde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) miras hükümlerinde yer alır.

Miras, mirasbırakanın (hukuki dilde "muris") ölümüyle kendiliğinden ve bir bütün olarak mirasçılara geçer (TMK md. 599). Bu bütüne mallar kadar borçlar da dahildir. Birden fazla mirasçı varsa, paylaşım yapılıncaya kadar terekeye (geride kalan malvarlığı ve borçların bütünü) "elbirliğiyle" sahip olurlar (TMK md. 640). Bu nedenle örneğin miras kalan bir daireyi satmak için kural olarak bütün mirasçıların onayı gerekir.

Bu rehber, vefat eden kişinin eşini, çocuklarını, anne-babasını ve kardeşlerini ilgilendirir. Yasal mirasçılık sırası, eşin payı, saklı pay, mirasçılık belgesi, mirasın reddi, paylaşım yolları ve vergi beyannamesi süreleri 9 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre ele alınmaktadır.

Yasal Mirasçılar ve Zümre Sistemi

Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesi ile aksini düzenlememişse mirası kanunun belirlediği kişiler alır. Bunlara yasal mirasçılar denir. TMK, kan hısımlarını "zümre" adı verilen gruplara ayırır. Önceki zümrede tek bir mirasçı bile varsa sonraki zümre mirasçı olamaz.

Birinci zümre: Altsoy (TMK md. 495)

Çocuklar, torunlar ve onların altsoyu birinci zümreyi oluşturur. Çocuklar eşit pay alır. Önceden ölmüş bir çocuğun yerini "halefiyet" yoluyla onun çocukları alır. Evlatlık, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur (TMK md. 500). Soybağı tanıma veya mahkeme kararıyla kurulmuş evlilik dışı çocuklar da baba yönünden aynı haklara sahiptir (TMK md. 498).

İkinci zümre: Ana, baba ve onların altsoyu (TMK md. 496)

Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır. Önceden ölmüş ana veya babanın yerini kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve yeğenleri alır.

Üçüncü zümre: Büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyu (TMK md. 497)

İlk iki zümreden kimse yoksa mirasçılar büyükanne ve büyükbabalardır. Önceden ölenlerin yerini kendi altsoyları (amca, hala, dayı, teyze ve çocukları) alır.

Mirasçı yoksa: Devlet (TMK md. 501)

Hiç yasal mirasçı bırakmadan ve ölüme bağlı tasarruf yapmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer.

Sağ Kalan Eşin Miras Payı

Sağ kalan eş zümrelerin dışında, her zümreyle birlikte mirasçı olan özel bir yasal mirasçıdır. Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir.

Örnek: Mirasbırakan geride eşi ve iki çocuğu bırakmışsa eş mirasın 1/4'ünü, çocukların her biri 3/8'ini alır.

Sağ kalan eş, birlikte yaşanan konut ve ev eşyasının miras payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir (TMK md. 652). Eşin miras payı, mal rejiminden doğan katılma alacağından ayrıdır. Önce mal rejimi tasfiye edilir, kalan malvarlığı tereke olarak paylaşılır.

Saklı Pay ve Saklı Paylı Mirasçılar

Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle malvarlığı üzerinde tasarruf edebilir. Ancak kanun bazı yakın mirasçılara, mirasbırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan asgari bir pay tanır: saklı pay. Geri kalan kısım "tasarruf edilebilir kısım"dır (TMK md. 505).

Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır?

Mirasçılık belgesi, halk arasında "veraset ilamı" olarak bilinen ve kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu gösteren resmî belgedir. Tapuda intikal, banka işlemleri, araç devri ve miras davalarında bu belge istenir. TMK md. 598'e göre belge sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir:

1. Noter: Mirasçılardan biri, kimlik belgesiyle herhangi bir notere başvurur. Noter, nüfus kayıtlarına dayanarak belgeyi kısa sürede düzenler.
2. Sulh hukuk mahkemesi: Mirasçılardan biri ya da hukuki yararı bulunan kişi (örneğin murisin alacaklısı) dilekçeyle sulh hukuk mahkemesine başvurur. Mahkeme nüfus kayıtlarını inceler, gerekirse tanık dinler ve karar verir.

Noterlik Kanunu md. 71/B uyarınca noter bazı durumlarda mirasçılık belgesi veremez ve başvurunun mahkemeye yapılması gerekir:

• Belgenin verilmesi yargılama yapılmasını gerektiriyorsa,
• Nüfus kayıtları mirasçıların belirlenmesi için yeterli değilse,
• Mirasçılık belgesini yabancılar talep ediyorsa.

Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için belge, tasarrufun bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse sulh mahkemesince verilir (TMK md. 598/2). Noterin verdiği belgeye karşı sulh hukuk mahkemesine itiraz edilebilir (Noterlik Kanunu md. 71/C). Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz, geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.

Mirasın Reddi

Miras, mirasbırakanın borçlarını da kapsadığından borçlu bir terekenin kabulü, mirasçının kendi malvarlığıyla sorumlu olmasına yol açabilir. Mirasın reddi, bu riski ortadan kaldıran yoldur (TMK md. 605 vd.).

Süre ve başlangıcı

Miras üç ay içinde reddedilebilir (TMK md. 606-607). Sürenin başlangıcı şöyledir:

• Yasal mirasçılar: Mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarih.
• Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar: Tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih.
• Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa: Yazımın sona erdiğinin sulh hâkimince bildirildiği tarih. Önemli sebeplerin varlığı halinde sulh hâkimi süreyi uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK md. 615).

Reddin şekli

Ret, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız, şartsız olmalıdır (TMK md. 609). Süresinde yapılan ret, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesinde özel kütüğe kaydedilir.

Reddeden mirasçının payı, o kişi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK md. 611). Bu nedenle bir çocuğun reddi, torunların mirasçı olmasına yol açabilir. Borca batık terekede torunların da ret beyanında bulunması gerekebilir. Altsoyun tamamı reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK md. 613). En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK md. 612).

Borca batık terekede reddin karine olması

TMK md. 605/2'ye göre ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden acze düştüğü açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda üç aylık süreye bağlı bir ret beyanı aranmaz. Uygulamada mirasçılar, terekenin borca batık olduğunun tespiti için dava açar. Bu dava "mirasın hükmen reddi" olarak bilinir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bu dava üç aylık süreye bağlı değildir. Ancak mirasçının terekeyi sahiplenmemiş, mallarına el atmamış olması gerekir.

Resmî defter tutulması

Terekenin borca batık olup olmadığı belirsizse mirasçı, resmî defter tutulmasını isteyebilir (TMK md. 619 vd.). Bu talep, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hâkiminden istenir. Bir mirasçının talebi diğerleri için de etkilidir. Sulh mahkemesi terekenin aktif ve pasiflerini deftere yazar ve alacaklıları ilan yoluyla çağırır. Defter tutulduğu sürece murisin borçları için icra takibi yapılamaz (TMK md. 625).

Defter tamamlandıktan sonra mirasçı, bir ay içinde mirası reddettiğini, resmî tasfiye istediğini ya da mirası deftere göre veya kayıtsız şartsız kabul ettiğini beyan eder. Beyanda bulunmayan mirasçı, mirası deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK md. 627). Deftere göre kabulde mirasçı, yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur (TMK md. 628).

Mirasçının kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla yaptığı ret, alacaklılarca altı ay içinde iptal ettirilebilir (TMK md. 617). Reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldıkları ve geri vermekle yükümlü oldukları değer ölçüsünde murisin alacaklılarına karşı sorumlu olabilir (TMK md. 618).

Mirasın Paylaşılması ve Ortaklığın Giderilmesi

Her mirasçı, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK md. 642). Paylaşım iki yoldan yapılır.

Anlaşmalı paylaşım: Paylaşma sözleşmesi

Mirasçılar anlaşırsa yazılı bir paylaşma sözleşmesi ile hangi malın kime kalacağını belirleyebilir veya elbirliği mülkiyetini payları oranında paylı mülkiyete dönüştürebilir (TMK md. 676).

Zorunlu arabuluculuk

Mirasçılar anlaşamazsa, mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen 18/B maddesi uyarınca, 1 Eylül 2023'ten itibaren taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Arabulucu, başvuruyu kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir (HUAK md. 18/A). Anlaşma halinde, taşınmazla ilgili anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. 7531 sayılı Kanunla 14 Kasım 2024'ten itibaren, taşınmaz devrine ilişkin şerhli anlaşma belgesiyle resmî senet düzenlenmeksizin tapuda tescil istenebilmektedir.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, mirasçılardan biri ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Halk arasında "izale-i şuyu" olarak bilinen bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve tüm mirasçıların davada yer alması gerekir. Miras kalan mallarda paydaşlığın kanıtlanması için mirasçılık belgesinin dosyaya sunulması gerekir.

Mahkeme önce malın aynen (fiziken bölünerek) paylaştırılmasının mümkün olup olmadığını inceler. Bu mümkün değilse malın satılarak bedelinin payları oranında dağıtılmasına karar verir (TMK md. 642). Olanak varsa her taşınmaz bir mirasçıya verilip değer farkları para ödenmesiyle denkleştirilebilir. Aile belgeleri ve özel anı değeri olan eşya, mirasçılardan biri karşı çıkarsa satılamaz (TMK md. 653).

Tenkis Davası ve Muris Muvazaası

Tenkis davası

Mirasbırakan, vasiyetname veya bağışlarla tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı payları zedelemişse, saklı payının karşılığını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir (TMK md. 560). Dava, tasarrufu yalnızca saklı payı zedeleyen kısım kadar indirir. Ölümden önceki bir yıl içindeki olağan dışı bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar da tenkise tabidir (TMK md. 565).

Muris muvazaası

Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla bir taşınmazı aslında bağışladığı halde tapuda "satış" gibi göstermesine "muris muvazaası" denir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 1 Nisan 1974 tarihli, E. 1974/1, K. 1974/2 sayılı kararına göre bu tür görünürdeki satışlar geçersizdir. Gizli bağış da resmî şekilde yapılmadığından geçerlilik kazanmaz. Mirası kaçırılan mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası, tenkis davasından farklı olarak hak düşürücü süreye bağlı değildir ve saklı payı olmayan yasal mirasçılar da bu davayı açabilir. İki dava birlikte açılabilir. Bu durumda önce muvazaa iddiası incelenir.

Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi

Miras yoluyla mal edinenler, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (VİVK) uyarınca, kural olarak mirasbırakanın son ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesine beyanname verir. Yurt dışındaki mirasçılar konsolosluklara başvurabilir. Beyanname ayrı ayrı veya birlikte verilebilir (VİVK md. 6, 8).

2026 istisna tutarları: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 57 Seri No.lu Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanmak üzere, evlatlıklar dahil füruğ (altsoy) ve eşten her birine düşen miras hissesinin 2.907.136 TL'si vergiden istisna edilmiştir. Füruğ bulunmaması halinde eşe düşen hisse için istisna tutarı 5.817.845 TL'dir (VİVK md. 4/b). Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir.

Gelir İdaresi Başkanlığı rehberlerine göre veraset yoluyla gelen mallar istisna tutarının altında kalsa bile beyanname verilmelidir. Vergi, tahakkuktan itibaren üç yılda, her yıl mayıs ve kasım aylarında iki eşit taksitte ödenir (VİVK md. 19).

Sık Sorulan Sorular

Kardeşler mirasçı olur mu?

Kardeşler, mirasbırakanın altsoyu (çocuk, torun) yoksa ve ana ya da baba mirasbırakandan önce ölmüşse, onların yerine geçerek ikinci zümrede mirasçı olur. Mirasbırakanın çocuğu varsa kardeşler mirasçı olamaz. Kardeşlerin 2007'den bu yana saklı payı bulunmadığından, mirasbırakan vasiyetnameyle onları mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.

Mirasçılık belgesi noterden mi, mahkemeden mi alınmalı?

Nüfus kayıtları yeterliyse noterden alınan belge, mahkemenin verdiği belgeyle aynı işlevi görür ve genellikle daha hızlıdır. Yargılama gerektiren durumlarda, nüfus kayıtları yetersizse, yabancılar başvuruyorsa ve vasiyetnameyle atanmış mirasçılıkta sulh hukuk mahkemesine başvurulur.

Mirası reddeden kişi babasının borçlarından kurtulur mu?

Süresinde ve usulüne uygun yapılan ret ile mirasçı, mirasbırakanın borçlarından kural olarak sorumlu olmaz. Ancak ret süresi içinde tereke mallarını kullanmak, satmak veya gizlemek ret hakkını ortadan kaldırabilir. Ayrıca ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan alınan bazı kazandırmalar ölçüsünde alacaklılara karşı sorumluluk doğabilir.

Üç aylık ret süresi geçtiyse ne yapılabilir?

Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır ve bunun mahkemeden tespiti istenebilir. Önemli sebeplerin varlığında sulh hâkiminden ret süresinin uzatılması veya yeni süre verilmesi de talep edilebilir.

Ortaklığın giderilmesi davası doğrudan açılabilir mi?

Hayır. 1 Eylül 2023'ten itibaren taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanakla birlikte sulh hukuk mahkemesinde dava açılabilir.

Babam evi tek bir kardeşime satış gibi gösterip devretmiş, ne yapılabilir?

Devrin gerçekte bağış olduğu ve diğer mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı ispat edilebilirse, 1 Nisan 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Bu dava yanında, saklı payın zedelendiği durumlarda süreleri içinde tenkis davası da açılabilir.

Önemli Not

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 9 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanmaktadır. Miras paylaşımı; mirasçıların durumu, vasiyetname veya miras sözleşmesinin varlığı, mal rejimi, terekenin içeriği ve süreler gibi pek çok somut unsura bağlıdır. Herhangi bir işlem yapılmadan veya dava açılmadan önce somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir. İstisna tutarları ve harçlar gibi parasal sınırlar her yıl güncellenmektedir.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (md. 495–506, 560–571, 598–628, 640–653, 676) – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (md. 18/A, 18/B) – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6325.pdf
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu (md. 71/A, 71/B, 71/C) – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1512.pdf
• 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (md. 4, 6–9, 19) – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.7338.pdf
• Resmî Gazete, 31.12.2025 tarihli ve 33124 (5. Mükerrer) sayılı, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 57) – https://www.resmigazete.gov.tr
• Gelir İdaresi Başkanlığı, Veraset ve İntikal Vergisi rehberleri – https://www.gib.gov.tr
• Yargıtay Karar Arama (İçtihadı Birleştirme Kararı, 01.04.1974, E. 1974/1, K. 1974/2) – https://karararama.yargitay.gov.tr