Boşanma Davası Nasıl Açılır? Anlaşmalı ve Çekişmeli (2026)

Boşanma, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Türk hukukunda eşler kendi aralarında, noterde ya da nüfus müdürlüğünde boşanamaz; boşanma ancak açılan bir dava sonunda verilen ve kesinleşen bir hükümle gerçekleşir. Konu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 161 ile 184. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi boşanmaya bağlı sonuçlar da aynı kanunun farklı bölümlerinde yer alır.

Boşanma davaları iki ana yoldan yürür: eşlerin boşanmanın kendisi ve sonuçları üzerinde uzlaştığı anlaşmalı boşanma ile uzlaşma olmayan çekişmeli boşanma. İki yolun şartları, süresi ve ispat yükü birbirinden belirgin şekilde ayrılır.

Bu rehber, boşanmayı düşünen veya davası süren eşler için hazırlanmış olup Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata, 2024'te değişen fiili ayrılık hükmüne ve Anayasa Mahkemesi'nin süresiz nafaka kararına göre günceldir.

Anlaşmalı Boşanma

Anlaşmalı boşanma, TMK md. 166/3'te düzenlenen ve uygulamada en hızlı sonuçlanan boşanma yoludur. Bu yolda eşlerin birbirlerinin kusurunu ispat etmesi gerekmez; kanun, belirli şartlar varsa evlilik birliğinin "temelinden sarsılmış sayıldığını" kabul eder.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

En az bir yıllık evlilik: Evliliğin, dava açıldığı tarihte en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma yolu kullanılamaz; ancak çekişmeli yoldan dava açılabilir.
Ortak başvuru veya kabul: Eşler davayı birlikte açabilir ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş açıkça kabul edebilir.
Boşanma protokolü: Eşlerin nafaka, tazminat, velayet, çocukla kişisel ilişki ve gerekiyorsa mal paylaşımı konularındaki uzlaşmasını gösteren yazılı bir protokol hazırlanır.
Hâkim huzurunda beyan: Eşlerin duruşmaya bizzat katılması ve iradelerini hâkim önünde serbestçe açıklaması zorunludur. Eşler vekille temsil edilse bile kişisel olarak dinlenmeleri gerekir.
Hâkimin onayı: Hâkim, protokolü özellikle çocukların menfaati açısından inceler; gerekli gördüğü değişiklikleri önerebilir. Değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Protokol, boşanmanın "fer'î sonuçlarını", yani boşanmaya bağlı yan sonuçları (nafaka, tazminat, velayet gibi) düzenler. TMK md. 184/5 uyarınca bu konulardaki anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.

Anlaşmalı boşanma süreci

Boşanma protokolü hazırlanır ve eşlerce imzalanır.
Dava dilekçesi ve protokol, yetkili aile mahkemesine sunulur; başvuru harcı ve gider avansı yatırılır.
Mahkeme duruşma günü verir. Anlaşmalı davalarda genellikle tek duruşma yapılır.
Duruşmada eşler hâkim tarafından bizzat dinlenir ve protokoldeki iradelerini teyit eder.
Hâkim protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir.
Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilir. Taraflar kanun yoluna başvurmazsa ya da istinaf hakkından feragat ederse karar kesinleşir ve nüfus kaydına işlenir.

Harç ve gider avansı tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden, güncel tutarların başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekir.

Çekişmeli Boşanma ve Boşanma Sebepleri

Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa ya da boşanmanın sonuçları (velayet, nafaka, tazminat) üzerinde uzlaşma yoksa dava çekişmeli olarak görülür. Çekişmeli davada boşanma kararı verilebilmesi için kanunda sayılan sebeplerden en az birinin ispatlanması gerekir. TMK bu sebepleri özel ve genel boşanma sebepleri olarak ikiye ayırır.

Özel boşanma sebepleri (TMK md. 161–165)

Zina (md. 161): Eşlerden birinin evlilik dışı cinsel ilişkisi. Dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden eşin dava hakkı yoktur.
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (md. 162): Eşin hayatına yönelik saldırı, ağır şiddet veya ağır derecede onur kırıcı davranış. Burada da altı ay ve beş yıllık süreler ile affetme kuralı geçerlidir.
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (md. 163): Küçük düşürücü bir suç işlenmesi veya haysiyetsiz yaşam sürülmesi nedeniyle birlikte yaşamanın beklenemeyecek olması. Bu sebebe dayanarak her zaman dava açılabilir.
Terk (md. 164): Eşin ortak konutu haklı sebep olmadan terk etmesi ve ayrılığın en az altı ay sürmesi. Terk sebebiyle dava açılabilmesi için önce hâkim veya noter aracılığıyla eve dönme ihtarı gönderilmesi gerekir. İhtar, terkin dördüncü ayı dolmadan istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.
Akıl hastalığı (md. 165): Ortak hayatı çekilmez kılan ve iyileşme olanağı bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilen akıl hastalığı.

Genel sebep: evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK md. 166/1–2)

Uygulamada en sık başvurulan sebep, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Sürekli kavga, ilgisizlik, ekonomik şiddet, sadakatsizlik şüphesi doğuran davranışlar gibi olaylar bu kapsamda değerlendirilir. Davacının kusuru daha ağırsa davalı eş davaya itiraz edebilir; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin sürmesinde korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir.

Fiili ayrılık: 2024 değişikliği (TMK md. 166/4)

Daha önce açılmış bir boşanma davası reddedilmiş ve eşler bir araya gelememişse, kanun ayrı bir yol öngörür. 14 Kasım 2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun ile bu fıkrada aranan süre üç yıldan bir yıla indirilmiştir.

Bu yolda kusur tartışması yapılmaz; ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçtiğinin ve ortak hayatın yeniden kurulmadığının gösterilmesi yeterlidir.

Çekişmeli boşanma süreci

Dava dilekçesi: Boşanma sebebi, olaylar, deliller ve talepler (nafaka, velayet, tazminat, tedbir) dilekçede açıkça gösterilir.
Dilekçeler aşaması: Davalıya cevap, ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri için süre verilir.
Ön inceleme: Mahkeme uyuşmazlık konularını belirler, delilleri toplamak için ara kararlar kurar ve tedbir taleplerini değerlendirir.
Tahkikat: Tanıklar dinlenir, yazışmalar yapılır, ekonomik ve sosyal durum araştırması yaptırılır. Çocuk varsa pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan rapor alınabilir.
Sözlü yargılama ve karar: Taraflar son beyanlarını sunar, mahkeme hükmünü açıklar.
Kanun yolları: Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa (bölge adliye mahkemesi), istinaf kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde temyize (Yargıtay) başvurulabilir.

TMK md. 184 uyarınca boşanma davalarında hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz ve yemin delili kullanılamaz. Taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir.

Yaklaşık süreler

Aşama	Yaklaşık süre
Anlaşmalı boşanma (ilk derece)	Birkaç hafta – birkaç ay
Çekişmeli boşanma (ilk derece)	Genellikle 1 – 2 yıl
İstinaf incelemesi	Birkaç ay – 1 yıl
Temyiz incelemesi	Birkaç ay – 1 yıl ve üzeri

Bu süreler resmî değil, uygulamaya dayalı tahminlerdir; mahkemenin iş yüküne, tebligat sorunlarına, tanık sayısına ve rapor sürelerine göre önemli ölçüde değişebilir.

Yetkili ve Görevli Mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar.

TMK md. 168'e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Örneğin eşler ayrıldıktan sonra farklı şehirlerde yaşıyorsa, dava eşlerden herhangi birinin yerleşim yerinde açılabilir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (TMK md. 177).

Boşanmanın kendisi, tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği bir konu olduğundan arabuluculuğa elverişli değildir; boşanma davası açmadan önce zorunlu arabuluculuk aşaması bulunmaz.

Nafaka Türleri

Nafaka, bir kişinin geçimi için diğerinin düzenli olarak ödemekle yükümlü tutulduğu paradır. Boşanma sürecinde üç tür nafaka gündeme gelir.

Tedbir nafakası

Dava açıldığında hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK md. 169). Tedbir nafakası bu kapsamda, dava sürerken ekonomik olarak daha zayıf eşe ve çocuklara bağlanır; kusur aranmaz. Dava açılmadan önce ayrı yaşama hakkı doğduğunda TMK md. 197 uyarınca da benzer önlemler istenebilir.

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK md. 182). Miktar; çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücüne göre belirlenir (TMK md. 330). İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin olana kadar sürer. Çocuk ergin olduktan sonra eğitimi devam ediyorsa, ana ve babanın bakım yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar sürebilir (TMK md. 328); bu durumda talep genellikle çocuğun kendisi tarafından ayrı bir davayla ileri sürülür.

Yoksulluk nafakası ve AYM'nin 2026 kararı

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK md. 175). Nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumu değişirse artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK md. 176).

İptal kararı yoksulluk nafakası kurumunu kaldırmamaktadır; tedbir ve iştirak nafakası da bu karardan etkilenmez. Mevcut nafaka kararlarının yeni düzenlemeden nasıl etkileneceği, kanun koyucunun kabul edeceği geçiş hükümlerine bağlıdır.

Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki

Evlilik devam ederken velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır. Boşanmada mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinleyerek velayeti ve çocukla kişisel ilişkiyi düzenler (TMK md. 182, 336). Velayet kararında belirleyici ölçüt, çocuğun üstün yararıdır: çocuğun yaşı, bakım ihtiyacı, okul ve sosyal çevresi, ebeveynlerin bakım imkânları ve çocukla bağları birlikte değerlendirilir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de dikkate alınır. Yargıtay uygulamasında, ebeveynlerin uzlaşması ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde ortak velayete de karar verilebildiği kabul edilmektedir.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK md. 323); görüşme günlerini ve tatil düzenlemesini mahkeme belirler. Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokarsa sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir (TMK md. 324). Ayrıca mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği ihtar edilir (TMK md. 182/2). Yeni durumlar ortaya çıktığında düzenleme değiştirilebilir (TMK md. 183).

Maddi ve Manevi Tazminat

TMK md. 174'e göre mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Örneğin evlilik sayesinde sağlanan ekonomik destek kaybı bu kapsamda değerlendirilebilir.

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu eşten manevi tazminat isteyebilir. Şiddet, hakaret, aldatma gibi olaylar kişilik hakkı ihlali olarak kabul edilebilir. Tazminatın miktarı; tarafların kusur oranı, ekonomik ve sosyal durumu ile olayın ağırlığına göre hâkim tarafından takdir edilir. Manevi tazminat irat (aylık ödeme) şeklinde değil, toptan ödenir (TMK md. 176).

Mal Rejiminin Tasfiyesi (Mal Paylaşımı)

1 Ocak 2002'den bu yana eşler arasında yasal mal rejimi, aksi bir mal rejimi sözleşmesi yapılmamışsa edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK md. 202). Bu rejimde evlilik süresince çalışma karşılığı elde edilen gelirler, sosyal güvenlik ödemeleri ve bunlarla alınan mallar edinilmiş mal sayılır (TMK md. 219). Evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras ve bağış yoluyla gelen mallar ise kural olarak kişisel maldır ve paylaşıma girmez.

Boşanma davası açıldığında mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK md. 225). Her eş, diğer eşin edinilmiş mallarından borçlar düşüldükten sonra kalan "artık değerin" yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK md. 236). Mallar ise tasfiye (paylaşım) anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK md. 235). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir. 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallar bakımından ise o dönemin yasal rejimi olan mal ayrılığı esas alınır ve eşin katkısı ayrıca değerlendirilir.

Zamanaşımı

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı, TMK md. 178'deki bir yıllık süreye tabi değildir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bu alacaklar için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 146'daki on yıllık genel zamanaşımı uygulanır ve süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.

6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma Tedbirleri

Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında boşanma davasından bağımsız olarak koruma istenebilir. Başvuru en kolay ulaşılabilecek yer hâkimine, mülki amire ya da kolluk birimine yapılabilir (md. 8).

Önleyici tedbirler (md. 5): Şiddet uygulayanın ortak konuttan derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi, korunan kişiye ve bulunduğu yerlere yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, silahların kolluğa teslimi, kişisel ilişkinin sınırlanması gibi tedbirler.
Koruyucu tedbirler (md. 4): İşyerinin değiştirilmesi, ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, aile konutu şerhi konulması ve gerekirse kimlik bilgilerinin değiştirilmesi.
Süre ve delil: Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilebilir ve gerekirse uzatılabilir. Koruyucu tedbir için şiddetin varlığına ilişkin delil veya belge aranmaz.
İhlal yaptırımı (md. 13): Tedbire aykırı davranan kişi hakkında hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır; tekrarında bu süre on beş günden otuz güne kadar çıkar.

Sık Sorulan Sorular

Evliliğimiz bir yılı doldurmadıysa boşanabilir miyiz?

Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma (TMK md. 166/3) yolu kullanılamaz. Ancak şartları varsa özel boşanma sebeplerine ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanarak çekişmeli dava açılabilir. Yargıtay uygulamasında bir yıllık süre dava tarihine göre değerlendirildiğinden, dava tarihinde bir yılı dolmamış bir evlilikte taraflar sonradan uzlaşsa bile dava anlaşmalı boşanma hükümlerine göre sonuçlandırılamaz.

Çekişmeli dava açtıktan sonra anlaşmalı boşanmaya dönülebilir mi?

Evlilik dava tarihinde en az bir yıl sürmüşse, çekişmeli olarak açılan dava sırasında eşler protokol hazırlayıp hâkim huzurunda beyanda bulunarak davayı anlaşmalı boşanmaya çevirebilir. Bu durumda hâkim, TMK md. 166/3'teki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıca inceler.

Boşanma davasını hangi şehirde açmalıyım?

Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturulan yerdeki aile mahkemesinde açılabilir (TMK md. 168). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar.

Süresiz nafaka kaldırıldı mı?

Hayır, henüz değil. Anayasa Mahkemesi'nin "süresiz olarak" ibaresine ilişkin iptal kararı 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir; bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanır. Mevcut nafakaların akıbeti, çıkarılacak kanunun geçiş hükümlerine bağlı olacaktır.

Boşandıktan sonra mal paylaşımı davası açılabilir mi?

Evet. Katılma alacağı ve diğer mal rejimi alacakları için Yargıtay uygulamasına göre on yıllık zamanaşımı süresi geçerlidir ve bu süre boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar. Yine de delil kaybı riskine karşı gecikmemek yararlıdır.

Dava devam ederken nafaka alınabilir mi?

Evet. Dava süresince geçici önlem olarak tedbir nafakasına hükmedilebilir (TMK md. 169). Kusura bakılmaksızın bağlanabilir ve boşanma kararı kesinleşene kadar sürer.

Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Boşanma davalarında sonuç; evlilik süresi, tarafların kusur durumu, çocukların yaşı ve ihtiyaçları, ekonomik durum ve delil durumu gibi somut olayın özelliklerine göre değişir. Ayrıca nafaka ve aile hukuku alanında yasal düzenleme çalışmaları sürmektedir. Bu nedenle her durumun güncel mevzuat ve yargı kararları ışığında ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.